Төлеби ауданында туристер жиі қызығатын жердің бірі Дарбаза шатқалы. Дарбаза – атауына заты сай табиғаттың ерекше туындысы. Алыстан қарағанда Алатауға бастайтын алып қақпа іспетті көрінеді. Биік жартастардың арасынан өткел ашылғандай әсер қалдыратын бұл шатқалдың «Дарбаза» аталуына да осы ерекшелігі себеп болған.
Қырғыз Алатауының сілемдерінен бастау алатын Балдыберек өзені мыңдаған жыл бойы сансыз бұлақтарды бойына жинап, дәл осы Дарбаза шатқалы арқылы кең жазыққа бет алады. Шатқалға ішкерілей енген сайын табиғаттың ғажайып көріністері көз алдыңызда бірінен соң бірі ашыла береді. Екі қапталдағы аспанмен таласқан жалаңаш жартастар асқақтай көтеріліп тұрса, етегінде буырқанып аққан Балдыберек өзені шатқалдың тынысын айқындай түседі. Кей тұста құздардың арасы небәрі 12–15 метрді ғана құрайды. Осындай тік жартастар арасындағы табиғи дәліз екі-үш шақырымға дейін созылып жатыр.
Аз уақыттан кейін биіктен сарқырай құлаған Бақырауық өзені Балдыберекке келіп қосылады. Күшті ағыстың гүрілі адам дауысындай жаңғырып естілетіндіктен, халық оны «Бақырауық» деп атап кеткен.
Шатқалдан әрі асқан сайын тау бедері біртіндеп жайпақтанып, алдыңыздан кең алаңқай ашылады. Оның дәл ортасында айнадай жарқыраған Көкжайлау көлі көз тартады. Көлемі шамамен 50–60 метр болатын көлдің суы жылдың төрт мезгілінде де көгілдір реңін жоғалтпайды. Көл маңында арша, қайың, тал, долана, ұшқат, шетен, тобылғы және кәтреңкі секілді өсімдіктер қалың өсіп, табиғатқа ерекше көрік береді.
Бұл өңірдің жануарлар мен өсімдіктер әлемі де аса бай. Бұрын жергілікті халық жаз жайлауға көшіп, малын Қырғыз Алатауының бөктеріне дейін жайған. Ал 1932 жылдан бастап бұл аумақ Ақсу-Жабағылы мемлекеттік табиғи қорығының қарамағына беріліп, табиғи байлықты қорғау ісі қолға алынды.
Дарбаза шатқалы – табиғаттың қайталанбас сұлулығын тамашалап қана қоймай, ерекше фотосуреттер түсіруге болатын көрікті мекен. Мұнда келген әрбір жан тау мен өзеннің тылсым үндестігін сезініп, таза ауамен тыныстап, жан тыныштығын табады.
